Sprawiedliwi Wśród Narodów Świata z Brańska

Instytut Pamięci Yad Vashem w Jerozolimie w maju ubiegłego roku nadał kolejnym trzem mieszkańcom Brańska tytuł "Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata", o czym dowiedzieliśmy się niedawno od Zbigniewa Romaniuka z Brańska.

       - Wyróżnieni to małżeństwo Chmielewskich, Bronisław (rolnik) i Izydora (nauczycielka), a także ich córka Stefania (nastolatka, a po wojnie urzędniczka). Niestety, żadne z nich nie doczekało się uznania za życia. Tym wyróżnieniem Brańsk umocnił swoją pozycję lidera, posiadając najwięcej wyróżnionych w stosunku do liczby mieszkańców. Już w 1998 r. umieściłem Chmielewskich na liście zasługujących na wyróżnienie. Wniosek złożyło Stowarzyszenie Brańszczan w Izraelu, a świadczenie pomocy potwierdziła rodzina Wełwka Alperna z Yehud w Izraelu, dzięki czemu było możliwe przyznanie zaszczytnego wyróżnienia. Lista brańszczan zasługujących na wspomniany tytuł jest jeszcze długa. Niestety, odchodzą ostatni Żydzi mogący to potwierdzić. Obecnie przyznano 9 medali, dla 30 osób z Brańska. To więcej jak ma Białystok (8 medali), czy Łomża (3), gdzie społeczności żydowskie były wielokrotnie liczniejsze. Sąsiedni Bielsk Podlaski, gdzie Żydów było o jedną trzecią więcej, nie może pochwalić się ani jednym wyróżnieniem, chociaż pomagający byli i tam.

        Romaniuk dodaje, że ponadto, za pomoc brańskim Żydom w czasie wojny, wyróżniono także 6 rodzin z okolicznych wsi (Popławy, Oleksin - 2, Patoki, Bronka, Hodyszewo). Medal posiadał również były ks. proboszcz brański Franciszek Smorczewski, ale za pomoc w Stolinie. W związku z pomocą brańskim Żydom śmierć poniosło 4 Polaków (ksiądz, mężczyzna, kobieta i dziewczyna), a represje objęły kilkanaście kolejnych osób.

        Zbigniew Romaniuk od kilku dekad zajmuje się krzewieniem wiedzy historycznej wśród lokalnej społeczności. Jest autorem publikacji książkowych, historykiem, pedagogiem, regionalistą i działaczem społecznym. Porusza temat relacji polsko żydowskich, które odcisnęły wyraźny ślad na historii Brańska, jak i całej Polski.

        Na zdjęciu Izydora Chmielewska, nauczycielka z Brańska.

        Anna Kondraciuk, fot. arch. Z. Romaniuk