Z regionalnej półki - Opis zagłady

Na rynku wydawniczym wśród materiałów związanych z historią II Wojny Światowej pojawiła się właśnie nowa pozycja pt. Zagłada Żydów w Generalnym Gubernatorstwie pod redakcją Dariusza Libionki, kierownika Działu Naukowego Państwowego Muzeum na Majdanku.

Jak czytamy we wstępie: jest to syntetyczny opis Zagłady w GG adresowany do czytelników niebędących badaczami tego tematu.

W książce znajdziemy nie tylko szczegółowe przedstawienie historii akcji „Reinhardt”, czyli masowej eksterminacji Żydów, zaplanowanej przez nazistów, ale też historię antysemityzmu w pigułce i jego źródła jeszcze długo przed powstaniem obozów zagłady (sam termin pojawił się w Niemczech w latach 70. XIX w.). Zagłada Żydów w Generalnym Gubernatorstwie przedstawia przede wszystkim mechanizmy działania i sposób myślenia całej aparatury władzy okupanta na ziemiach okupowanych:

„Wielu z miejsca poczuło się absolutnymi panami na zarządzanym terytorium i nadużywało władzy. Mentalność tych urzędników oddaje list starosty Sokołowa Podlaskiego Ernsta Gramssa. Krótko po objęciu stanowiska w czerwcu 1940 r. informował żonę z entuzjazmem: „mam tu wspaniały dom, dwa wierzchowce, samochód i wszystko, co trzeba, aby żyć w stylu <>. W parku jest basen, wybuduje się saunę, jestem tutaj królem”.

Choć tytuł sugeruje, że autor skupił się wyłącznie na terenie GG, znaleźć tu możemy m.in. wzmianki o transportach ludzi również z Okręgu Białystok, zapoczątkowanych jesienią 1942 r. Transporty te trafiały do obozów zagłady w Treblince.

„Bywało, że Żydów przywiezionych z małych miejscowości od razu kierowano na stację. Jeden z mieszkańców zapisał: „Najpierw zwieziono do Bielska Żydów z okolicznych miasteczek, w których nie było kolei, jak Brańsk, Orla, Narewka. Wwożono do Bielska transport za transportem. Żydów z wszystkim co posiadali, z małymi dziećmi. Wwożono ich do getta jak tułających się Cyganów.(…)”.

W ocenie autora zawsze najważniejsze są ofiary, dlatego to im i ich historiom, liczbom poświęcono tu najwięcej miejsca. To pierwsza pozycja przystosowana dla przeciętnego czytelnika, który otrzymuje chronologiczne zestawienie wydarzeń związanych z pogromem Żydów w latach 1942 -1943, co ważne nie opisuje się tu jedynie dużych obozów zagłady tj. Sobiboru, Bełżca czy Treblinki, ale też przedstawia sytuację małych miasteczek i wsi – ilu ludzi stamtąd wywieziono, kiedy. Daje to czytelnikowi nowe punkty odniesienia, możliwość porównania, bywa, że i własnego miasta na tle ówczesnej sytuacji.

W tym roku mija 75 lat od rozpoczęcia „Akcji Reinhardt”, kiedy to naziści w nocy z 16 na 17 marca 1942 r. rozpoczęli likwidację getta w Lublinie, wysyłając przetrzymywanych tam Żydów do obozu zagłady w Bełżcu. Do listopada 1943 r. w ramach akcji zamordowano ok. 2 mln. Żydów z Polski i Europy.

Przyjmuje się, że podczas II Wojny Światowej zginęło ok. 6 ml. Żydów, ok. 5mln. zginęło na ziemiach polskich.

Każdy zainteresowany nową publikacją może kupić ją w Państwowym Muzeum na Majdanku osobiście lub korzystając ze strony internetowej księgarni muzeum.

Eleni Kryńska, Kurier Podlaski – Głos Siemiatycz, fot EK