Na Rynku w latach 1960-tych. Wspomnienia z placu Wyzwolenia

Piekarnia Maksymiuków, znana była m.in. z rogali, słodkich bułek i chałek. Ich zapach i smak pozostaje w świadomości starszych Siemiatyczan do dzisiaj.

      Notatki o wschodniej pierzei 

     Wschodnia pierzeja starego Rynku, który do lat 90. Przez cały okres PRL nosił nazwę plac Wyzwolenia, przez długie lata po wojnie wyglądała w dużym stopniu tak, jak na początku XX w. i na zachowanych zdjęciach Jankiela Tykockiego z lat 1930 - tych. Bombardowania Siemiatycz przez Niemców w dniu wybuchu wojny niemiecko - sowieckiej 22 czerwca 1941r. poważnie uszkodziły dwa budynki w środku pierzei, które w rezultacie zostały zrujnowane. Blizna po nich istniała przez całe lata po wojnie.  

     Obok muru okalającego zabudowania klasztorne ciągnącego się aż do bocznego przejścia na teren kościelny, przed zamkniętą na głucho i zarośniętą chaszczami bramą do parku klasztornego stał kiosk spożywczy PSS. Tam zwykle kupowaliśmy oranżadę lub lemoniadę (w butelkach z ceramicznym korkiem z gumką lub… w proszku; musujący proszek rozrabialiśmy pod najbliższą pompą albo wsypywaliśmy do ust, zapijając wodą). Był tam też popularny wtedy „Płynny Owoc”, „Mandarynka”, cukierki na wagę: irysy, toffi, landrynki, herbatniki. Napoje pochodziły w miejscowej rozlewni. Było też oczywiście piwo w butelkach (jasne-pełne)

     Przy budynku biura PSS na rogu pojawiła się w pewnym momencie atrakcja! Zaczęto budować … fontannę. Była w kształcie kamienistego wzniesienia, z którego miała tryskać woda, otoczone to było małym zbiornikiem wodnym z betonowym murkiem. Czekaliśmy z niecierpliwością. Była szansa – tak się nam dzieciom, wydawało – że Siemiatycze zyskają dzięki temu bardziej miejski status: „miasta z fontanną”. Przez jakiś czas nawet lała się z niej woda, ale prawdziwą fontanną nigdy się nie stała, sprawiając nam tym spory zawód.

     Ofiarą projektu fontanny, który okazał się niewypałem, padł otwarty tam wcześniej kiosk "Ruchu" i tablica informacyjna. Obok był wjazd do brukowanej uliczki  - "ułeczki", którą, na tyłach domów stanowiących pierzeję wschodnią Rynku,  można było przejechać aż do wyjazdu na ulicę Grodzieńską.   

     W pierwszych dwóch budynkach po tej stronie rynku na parterze były sklepy, w tym sklep spożywczy PSS, który w pewnym momencie stał się pierwszym w Siemiatyczach sklepem spożywczym … samoobsługowym. To już było coś, mniej więcej wtedy, kiedy pierwszy człowiek poleciał w kosmos. Były jednak kłopoty choćby z chlebem. Z tym miejscowa władza ludowa i PSS przez długie lata nie mogły sobie poradzić. Chleb był z piekarni PSS. Tam mojej babci, która starała się dopchać do bochenka chleba, pewnego razu połamali żebra.

    Obok był sklep tekstylny. Oba charakteryzowały się ciągnącymi się w ich całej długości schodkami. 

     Dalej ciąg pożydowskich piętrowych domów komunalnych, w których mieszkali Bartołdowie, Rybałtowscy, Mazurkiewiczowie, Sudomirscy a tyłu Falkiewiczowie. A potem sklep żelazny GS z mieszkającymi na piętrze rodzinami Kaśkiewiczów i Moczulskich. Dalej wybudowany w końcu XIX w. dom Szapiro, kupiony w 1920r. przez Józefa Nowickiego i zamieszkany przez jego rodzinę a potem syna Antoniego z rodziną. Na piętrze (a od 1958r. na parterze) był zakład fotograficzny „A. Nowicki” (przed II wojną światową, do wejścia Sowietów, sklep ze skórami Anny Nowickiej) a tuż za nim sklep papierniczy, jedyny wtedy w mieście, nie licząc księgarni po drugiej stronie rynku. Na piętrze mieszkali Purowie a potem Demianiukowie.

     Za nim na parterze fryzjerzy, obok siebie, przez ścianę, jakby nie istniała konkurencja. Chyba się jakoś uzupełniali: Mazurkiewicz i Stosiak. Na górze mieszkali Kuzebscy znani z szycia czapek. Za przejściem do "ułeczki" stał przedwojenny dom Żółtaka, po wojnie kupiony przez Adamowiczów. Na tyłach tego domu był warsztat naprawy motocykli i samochodów Stanisława Adamowicza. Na parterze chyba jedyny wtedy sklep spółdzielczy obuwniczy tzw "u Żerego".   Z tyłu Radomscy i  Trojanowscy.

     W "ułeczce" w miejscu i na ruinach starego muru klasztornego  stały drewniane szopy, chlewy i "sławojki" oraz, tam gdzie było to możliwe, maleńkie ogródki. W tej uliczce między brukowanymi rynsztokami, można było spotkać kury, indyki, gęsi, a z chlewów odgłosy świń.

     Dalej, na niezabudowanej podmurówce, w miejscu jednej z kamienic zburzonych przez Niemców  22 czerwca 1941r.,  stał przez lata pokaźny kiosk z nabiałem należący do Spółdzielni Mleczarskiej. Tam przez długi czas było miejsce, gdzie można było kupić lody, serwowane nawet w pucharku przy stoliczku. Ale głównie mleko luzem, zanim wprowadzono szklane butelki, sery z miejscowej mleczarni. Potem zmieniał wiele razy przeznaczenie. Przez podmurówkę też można było przedostać się do "ułeczki". 

    Obok był kiosk "Ruchu", w którym przez lata kupowaliśmy gazety i czasopisma. Takie w tamtych czasach okno na świat. 

    Za tą pozostałością po nalotach stał kolejny pożydowski piętrowy budynek a na jego parterze pierwsza i jedyna w mieście pralnia chemiczna. Dalej po schodkach na górę wchodziło się do biur Polskich Zakładów Zbożowych. Jako małe dziecko wspinałem się tam parę razy z dziadkiem Józefem, który przez jakiś czas po wojnie pracował tam jako księgowy. Od strony uliczki mieszkali tam m.in. Kruhlińscy i Sudnikowie, Piotrowscy.  

     Obok z początkiem lata rozstawiała się tam pani Skirkowa z dużą drewnianą beczką, w której była umieszczona konwia pełna lodów z PSS. Do dzisiaj uważam, że najlepsze, nakładane łyżką na wafel.  Codziennie można było liczyć na te lody.

     A dalej, za przejściem, XIX wieczny dom parterowy a w nim zwykle w chmurze papierosowego dymu poczekalnia PKS oraz sklep spożywczy PSS, który wszyscy nazywali bardziej swojsko „U Bartoszewiczowej”. Stamtąd, nie wiem dlaczego, zapamiętałem bloki marmolady w drewnianych skrzynkach i roje os, które się przy nich kręciły.

    Na górze, pod dachem, mieszkali Boguszewscy i Brzezińscy a od strony "ułeczki" - Skirkowie. Dalej był parterowy dom Jakubowskiego, a w nim sklepik "Ruchu:, sklep chemiczny a na samym rogu mały zakład fryzjerski (Buśko).        

      Na przeciwległym rogu, na początku ulicy Armii Czerwonej (dziś 11 listopada) na rozległym placu po uprzątnięciu gruzów kilku domów spalonych w trakcie ataku Niemców siemiatyckie dzieci miały skromne - ale jednak - jedyne w Siemiatyczach małe „wesołe miasteczko”, głównie różne huśtawki. Plac ten służył również za miejsce takich imprez, jak kilkakrotnie przybywająca do Siemiatycz popularna w tamtych czasach  tzw. "beczka śmierci" (popisy motocyklistów pędzących po wewnętrznych ścianach specjalnie skonstruowanej w tym celu wysokiej na wiele metrów beczki). Raz w tym miejscu stanął nawet objazdowy cyrk.   

    Wspomnienia o zachodniej pierzei 

    Na rogu Rynku i ulicy Drohiczyńskiej piętrowy dom, w którym mieścił się sklep tekstylny Markowskich. Obok, jedyna w owym czasie księgarnia (państwowy Dom Ksiązki), którą w owym czasie kierował pan Drabiuk. Dalej piekarnia Maksymiuka, znana m.in. ze słodkich rogali, bułek i chałek. Ich zapach i smak pozostaje w świadomości starszych Siemiatyczan do dzisiaj. Sąsiadowała z uliczką kiedyś nazywaną Jatkowską, która za PRL została przemianowana na ulicę imienia działaczki komunistycznej Hanki Sawickiej.

     Później jej wylot na Rynek został zamknięty wybudowanym w tym miejscu budynkiem mieszkalnym. Dalej był dom, w którym przed wojną mieściła się herbaciarnia " U Hany". W centrum pierzei zachodniej był - jak dzisiaj i od stuleci - wylot ulicy Wesołej. Po drugiej stronie na rogu, w byłej piwiarni Kramera (który prowadził tam również wytwórnię wód gazowanych i rozlewnię piwa) był bar Gminnej Spółdzielni nazywany  potocznie barem "na schodkach", ze względu na schodki prowadzące do głównego wejścia, które bywalcom "po kilku piwach" często sprawiały wiele problemów a zdarzało się, że z nich boleśnie spadali. Ten charakterystyczny budynek nie zachował się, został rozebrany w 1971r. Dalej stały nowe, powstałe stopniowo -  w latach 1950 - tych i 1960 - tych w miejsce zniszczonych podczas wojny - piętrowe budynki prywatne. W jednym z nich na parterze znalazł miejsce pierwszy w Siemiatyczach sklep z odbiornikami radiowymi i telewizyjnymi. Prowadziła go  sieć Zakładu Usług Radiotechnicznych i Telewizyjnych (później, w 1970r. został przeniesiony do nowego pawilonu na rogu ul. Armii Czerwonej (dziś: 11 Listopada) i Świętojańskiej).  Na rogu Rynku i ul. Kilińskiego (stara Kapustna) był komunalny dom mieszkalny. 

     Prywatne notatki o północnej pierzei 

     Na rogu ul. Ciechanowieckiej znajdował się drewniany dom,  w którym państwo Pawłowscy prowadzili sklep odzieżowy, była tam też kwiaciarnia. W latach 1970. po wybudowaniu na Kamionce "małego zalewu"  budynek ten został  tam przeniesiony.  Dalej stało kilka domów ze sklepami na parterze.

     W centrum  nadal, jak w czasach przedwojennych królowała  restauracja oferująca poza "schodkami" główny wyszynk w mieście. Przed wojną prywatna, potem przejęta przez Gminną Spółdzielnię (nazwy to Jadłodajnia później Jubilatka)  Jej popularność wynikała nie tylko z usytuowania przy Rynku  ale również z faktu,  że innych lokali nie było.  Były więc trzy wyjścia: można było upić się w domu, na świeżym powietrzu  (np. "pod lipą" przy klasztorze), albo właśnie w knajpie lub barze przy Rynku.  

    Obok, w piętrowym domu należącym przed wojną do Lejzora Hammerschlaba po wojnie przez lata mieścił się na parterze sklep masarski PSS i zakład fryzjerski GS, a na piętrze biuro Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”. Został rozebrany w 1973r.  

      Na rogu placu Wyzwolenia i ul. 1 maja (dziś: 3 maja), obok klasztoru i kościoła, na parterze i piętrze mieściła się od lat 1950. Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna (przedwojenny dom Rubina Monczara i jego spółki" Skup zboża" Monczer  i Szuster). Wejście dla czytelników było od Rynku a pracownicy mieli również wejście  od tyłu po schodkach pozostałych po firmie przedwojennego właściciela.  W końcu lat 1960- tych biblioteka została przeniesiona na ulicę Świerczewskiego (dziś: Pałacowa) i tam działała przez kolejnych około dwadzieścia lat. 

    I strona południowa

     Przy Rynku, nieopodal wjazdu w ulicę Armii Czerwonej ( dziś: 11 Listopada) stała budka, w której przez lata sprzedawał swoje bułki i inne pieczywo pan Maj. Z tą budką sąsiadował kiosk spożywczy PSS. Dalej stał pomalowany na czarno drewniany budynek w miejscu przedwojennej księgarni Ludwika Rycerza  a za nim drewniany otynkowany budynek, w którym mieścił się warsztat szklarski Zarzeckich (został rozebrany w 1973r.). Na wschodnim rogu ulicy Pałacowej przez lata działał kiosk "Ruchu",  jeden z dwóch na Rynku.

     Na drugim rogu w zabytkowym XIX wiecznym budynku działała apteka. Od  1929r., do czasu upaństwowienia jej po wojnie przez władze komunistyczne,  jej właścicielem był  wykształcony w Kijowie farmaceuta z Drohiczyna mgr Zygmunt Wasilewski. Potem "pan Magister" pozostał jako jej kierownik.  Budynek apteki  zburzono w latach 70. i zbudowano na jego miejscu  hotel dla pielęgniarek a następnie  znalazł tam swoją siedzibę  urząd miasta i apteka Cefarmu.

     W pewnym miejscu tej pierzei. pod charakterystyczną bramą, znajdował się brukowany wjazd na podwórko na zapleczu domu Aszkiniewiczów, którzy zajmowali tam mieszkanie na piętrze. Sylwester Aszkiniewicz był postacią nietuzinkową, wraz z żoną spędził pewien czas w Ameryce, za czasów carskich dosyć długo był jubilerem w dalekiej Odessie nad morzem Czarnym. Obok nich  mieszkali państwo Niemyjscy a na parterze szewc Rokicki. Dalej był sklep z zegarkami a także sprzedaż lodów.  

     Na tyłach, na rogu ul. Krótkiej, w budynku przedwojennego żydowskiego kina, działała tzw. szmaciarnia a więc miejsce skupu makulatury i innych surowców wtórnych, który prowadził pan Sawczuk.

   MAN