Jaki wpływ na życie parafii mają wierni? Ile dają na tacę?

Tematem postrzegania, znaczenia i funkcji, jaką pełni dla lokalnej społeczności parafia, w pierwszej połowie listopada 2021r., zainteresowało się Centrum Badania Opinii Społecznej.

     Należy zaznaczyć, że tego typu badanie jest cykliczne, a ostatnie przeprowadzono 8 lat temu. Cel, jaki obrali badacze, to zidentyfikowanie wyraźnych zmian, jakie mogły potencjalnie zajść w tym czasie.

      Tym razem wprowadzono również istotną zmianę dotyczącą grupy badawczej. O miejsce uczestnictwa we mszy świętej zapytano osoby, które praktykują, czyli 77%. Aby jednak zachować ciągłość bazy danych i porównać odpowiedzi z wynikami ankiet z poprzednich lat, podano również zmiany statystyczne, uwzględniając odpowiedzi osób niepraktykujących. Jak to rozróżnienie wpłynęło na wyniki badania?

    „W takim układzie odsetek osób praktykujących w swojej parafii spada już do 58% i jest o 8 punktów procentowych niższy niż w 2014 roku. Tym samym wpisuje się w obserwowany przez nas od 2005 roku trend – odsetek Polaków praktykujących w lokalnej parafii maleje przy każdym kolejnym pomiarze. W 2021 roku wzrósł za to odsetek osób uczestniczących w mszach świętych w różnych parafiach (12% wobec 7% w 2014 roku), a także osób niepraktykujących wcale (23% wobec 18% w 2014 roku)” – czytamy w raporcie.

     Wyniki badań jasno pokazują, że po 2005r. pojawił się trend spadkowy, jeśli chodzi o poczucie związku z parafią i trwa on do dziś. Częściej praktykują w tej samej parafii i czują z nią więź osoby starsze, o niższych dochodach na osobę w rodzinie i posiadające poglądy prawicowe. Ponadto osoby pochodzące z mniejszych miejscowości i z niższym wykształceniem. Tych, którzy deklarowali, że nie czują związku ze swoją parafią zapytano o powody. Wśród najczęściej wymienianych było to, że są oni wierzący, ale niepraktykujący; że są niewierzący lub nie podoba im się proboszcz czy inni księża w parafii.

     A z czym kojarzy się parafia osobom, które mają z nią styczność (71% badanych)? Najczęściej z organizowaniem pielgrzymek do miejsc kultu w kraju; z tym, że parafia posiada stronę internetową i organizuje pomoc dla najuboższych. Na czwartym miejscu pojawiły się też zagraniczne pielgrzymki do miejsc kultu.

     Czy parafianie wspierają swoją parafię? Więcej niż, co trzeci ankietowany stwierdził, że robi to poprzez nieodpłatną pracę, szczególnie aktywne są w tej sferze osoby często praktykujące (68% spośród osób praktykujących kilka razy w tygodniu).

    „Twierdzącej odpowiedzi udzielił więcej niż co trzeci badany (37%, z czego 18% wybrało odpowiedź „Tak, ale bardzo rzadko”, 16% „Tak, czasami”, a 3% „Tak, często”). Odsetek ten jest o 6 punktów procentowych wyższy niż 7 lat temu (choć odpowiada za to wyłącznie wzrost odsetka odpowiedzi „Tak, ale bardzo rzadko”)”- podaje CBOS.

     Czy wierni wspierają parafię finansowo? Jeśli tak, to jakiej wysokości datki są w stanie na to przeznaczyć? Okazuje się, że odsetek tych, którzy nie składają ofiar finansowych wzrósł w porównaniu z 2014r. o 7 punktów procentowych, czyli do 40%. Jest to największa grupa, jeśli chodzi o pytanie dotyczące wsparcia finansowego. 32% ankietowanych określiło kwotę jaką są w stanie przeznaczyć na tacę. Najniższa deklarowana kwota to 2 zł, najwyższa 550 zł. Średnio miesięcznie jest to 36 zł. Średnia kwota od 2014r. zwiększyła się o 13 zł. Badania wykazały, że choć odsetek wiernych, którzy wspierają swoje parafie nieco spadł, to jednak wysokość ofiar znacząco wzrosła.

     Im częściej wierni uczęszczają na mszę św., tym częściej czują, że mają wpływ na sprawy i życie parafialne. Wśród osób, które praktykują kilka razy w tygodniu, to przekonanie wyraziło 49%. Wśród ankietowanych, którzy deklarowali swoją aktywność jako rzadszą, takie poczucie konsekwentnie było słabsze. 3/4 ogółu badanych nie ma poczucia sprawczości w swojej parafii, ale czy chciałoby go mieć? 78% badanych nie chciałoby zmieniać stanu rzeczy.

     „Badani mający styczność ze swoją parafią deklarują najczęściej, że są informowani o jej wydatkach i dochodach. Podobnie jak przy poprzednich pomiarach, mniej więcej co piąty Polak twierdził, że księżom z jego parafii zdarza się ujawniać w czasie kazań swoje sympatie polityczne lub agitować na rzecz konkretnego ugrupowania. Większość ankietowanych deklarowała, że ani nie ma poczucia wpływu na sprawy miejscowej parafii, ani nie chciałaby go mieć. Co piąty twierdził jednak, że ma taki wpływ, co stanowi pewien wzrost w stosunku do poprzedniego pomiaru”- czytamy w raporcie.

      Kolejny raport CBOS-u wskazuje na to, że bardziej zaangażowane są osoby starsze, zwłaszcza kobiety.

     Rezygnacje z lekcji religii

     Przy tej okazji postanowiliśmy ponownie zapytać szkoły z okolicznych miejscowości o wydatki ponoszone w związku z lekcjami religii i o liczbę osób, które zrezygnowały z tychże zajęć (uwaga - dane dotyczą lekcji religii różnych wyznań).

   Z odpowiedzi udzielonych nam przez dyrektorów szkół wynika, że w roku szkolnym 2021/2022 z religii najwięcej uczniów zrezygnowało w Zespole Szkół im. KEN w Siemiatyczach. Z religii wypisały się 44 osoby, w poprzednim roku szkolnym, było ich 8. Co do wydatków, zwiększyły się o ponad 1800 zł.

   - Miesięczny koszt wynagrodzenia brutto z pochodnymi księży uczących religii w naszej szkole wynosi – 9.550,39 zł – podaje dyrektor szkoły, Bożena Krzyżanowska.

Co daje ponad 114 tys. zł rocznie. Rok temu było to 7.652,81 zł miesięcznie brutto. 

         W I Liceum Ogólnokształcącym im. Tadeusza Kościuszki w Bielsku Podlaskim z lekcji religii zrezygnowało 30 uczniów. W poprzednim roku szkolnym było ich 17. Miesięczny koszt wynagrodzenia katechetów w tej szkole, to 7 081,96 zł, tj. ponad 84 tys. zł rocznie. Rok temu wynosił 7.136,30 zł miesięcznie brutto.

         W kolejnej bielskiej szkole, w II Liceum Ogólnokształcącym z Białoruskim Językiem Nauczania im. Bronisława Taraszkiewicza, w lekcjach religii nie bierze udziału 24 uczniów. Dyrektor szkoły, Andrzej Stepaniuk poinformował nas, że: „W porównaniu do roku ubiegłego liczba uczniów nieuczestniczących w zajęciach religii utrzymuje się na poziomie około 10 procent”.

    Dyrektor Zespołu Szkół Technicznych im. W. St. Reymonta w Czartajewie podaje, że w bieżącym roku z religii zrezygnowało 23 uczniów. Rok temu było ich 22. Szkoła zatrudnia 3 katechetów, a łączny wymiar ich etatu wynosi 1,64. Generuje to koszty 6749,02 zł. brutto miesięcznie, czyli ponad 80 tys. zł rocznie.

     Jeśli chodzi o siemiatyckie szkoły podstawowe, w przypadku Szkoły Podstawowej nr 1, w obecnym roku szkolnym z lekcji religii zrezygnowało 5 uczniów, a ogólnie w szkole na religię nie chodzi 13 uczniów. Jak zaznacza dyrektor Radosław Kondraciuk, deklaracje dotyczące uczestnictwa w lekcjach religii składa się jednorazowo i obowiązują one przez cały okres nauki w szkole podstawowej. Zdanie można zmienić w każdej chwili. Kiedy rok w porównywalnym okresie zadaliśmy to pytanie dyrekcji, w SP1 im. Ks. Anny z Sapiehów Jabłonowskiej wypisano jednego ucznia. Miesięczny koszt wynagrodzenia katechetów w tej szkole w roku szkolnym 2021/22 to 18.952 zł, tj. ponad 227 tys. rocznie. Rok temu wynagrodzenia brutto wynosiły 22.984,91 zł.

     W Szkole Podstawowej nr 3 im Jana Pawła II z religii zrezygnowało 2 uczniów. W poprzednim roku szkolnym były to 3 osoby. Koszt zatrudnienia nauczycieli katechetów 15.142,78 zł brutto, czyli ponad 181 tys. zł rocznie. W poprzednim roku szkolnym było to 14.577,85zł brutto.

     Warto w tym miejscu wspomnieć, że nie wszyscy dyrektorzy szkół, których zapytaliśmy o koszty lekcji religii i liczbę uczniów, którzy zrezygnowali z tych zajęć, odpowiedzieli na nasze pytania. Do chwili publikacji tekstu nie otrzymaliśmy odpowiedzi ze szkół średnich w Łosicach, w Hajnówce,  z technikum w Ostrożanach. Pozostawiamy to do przemyślenia naszym Czytelnikom i dziękujemy dyrektorom placówek, którzy znają wartość i potrzebę informacji publicznej.

     Spada liczba księży

     Według danych z białostockiego oddziału Głównego Urzędu Statystycznego w 2020 r. w całym województwie podlaskim było 1271 księży, podczas gdy wiernych ochrzczonych z trzech diecezji: białostockiej, drohiczyńskiej i łomżyńskiej - 1.019.174.

     W ciągu dekady między 2010r., a 2020r. największy spadek liczby księży widzimy między 2018r. i 2020r. W ciągu dwóch lat ubyło aż 71 duchownych. Warto zaznaczyć, że GUS w Białymstoku nie wyszczególnia w tym przypadku powodów. 2018 był rokiem, kiedy na Podlasiu mieliśmy najwięcej księży w ciągu omawianych dziesięciu lat, bo aż 1342 (w 2010 było ich 1290). W porównaniu z początkiem ubiegłej dekady, na jej końcu w 2020r. liczba księży zmniejszyła się o 19. Do 2013r. widzimy tendencję wzrostową, potem następuje wyraźny spadek liczby duchownych. Chwilowe odbicie przynosi właśnie 2018r., ale już w 2019r. znowu następuje gwałtowne zmniejszenie się ilości księży w terenie. Obecnie w Wyższym Seminarium Duchownym w Drohiczynie przebywa dziesięciu alumnów. Jak czytamy na stronie internetowej seminarium, na pierwszym roku uczy się jedna osoba, na szóstym są 3.

     Eleni Kryńska 

     /źródła: dane GUS - opracowanie własne oraz raport „Lokalna parafia – jej postrzeganie i funkcje”/