45 lat Bractwa Młodzieży Prawosławnej w Polsce. Inauguracja obchodów w Siemiatyczach

Wielkimi krokami zbliża się jubileusz, istotny dla zamieszkującej Polskę społeczności prawosławnej – 45 rocznica powołania do życia Bractwa Młodzieży Prawosławnej w Polsce

      Organizacja ta od lat łączy młodych ludzi aktywnie działających na rzecz Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz swoich lokalnych wspólnot. Na przestrzeni minionych czterech dekad Bractwo zorganizowało setki wydarzeń, których celem niezmiennie był rozwój duchowy i intelektualny uczestników, integracja młodzieży, promowanie kultury i tradycji mniejszości narodowych i etnicznych, tworzących mozaikę Cerkwi w Polsce, a tak licznie reprezentowanych we wschodniej części województwa podlaskiego.

        Obchody inaugurujące jubileusz odbędą się w Siemiatyczach, w piątek, 31 maja. Poza częścią oficjalną, koncentrującą się na przedstawieniu dorobku Bractwa i podsumowaniu minionych dekad działalności, planujemy zorganizowanie pikniku rodzinnego, a w jego ramach – koncertów, wystaw i, równolegle odbywających się, atrakcji dla najmłodszych. Na scenie wystąpią wykonawcy miejscowi, prezentujący tradycję ukraińskich i białoruskich mniejszości narodowych, jak również muzycy znani szerszej publiczności. Wierzymy, że będzie to doskonała okazja do zaprezentowania kulturowego bogactwa województwa podlaskiego, zaznaczenia silnej obecności żyjących tu mniejszości wyznaniowych, narodowych i etnicznych oraz integracji mieszkańców i otwarcia ich na nasze wspólne, różnorodne dziedzictwo. Sprzyjać temu będzie niewątpliwie fakt, że w obchodach wezmą udział nie tylko członkowie Bractwa zamieszkujący województwo podlaskie, lecz także młodzież z innych regionów Polski. Przewidujemy również obecność gości zagranicznych, reprezentujących współpracujące z nami organizacje.

        Historia Bractwa

        (...) Powstanie Bractwa Młodzieży Prawosławnej w Polsce na początku lat 80. ubiegłego stulecia nie było zjawiskiem zawieszonym w próżni. Jego oficjalne powołanie do życia było rezultatem trwającej co najmniej od początku lat 70. intensywnej pracy z młodzieżą, prowadzonej równolegle (ale niezależnie od siebie) przez duchownych w kilku parafiach na terenie całej Polski oraz rosnącym wśród młodych ludzi zainteresowaniem tradycją Cerkwi Prawosławnej i chęcią jej zgłębiania. Zjawiska te związane były ze stale narastającym wówczas procesem migracji ze wsi, będących tradycyjnie najliczniejszymi skupiskami ludności prawosławnej w Polsce, do miast. Migracja obejmowała nie tylko osoby poszukujące pracy w rozwijających się zakładach przemysłowych i sektorze publicznym, lecz również młodzież chcącą kontynuować kształcenie. Jak miało się później okazać, to właśnie studenci i absolwenci zlokalizowanych w wielkich miastach szkół wyższych mieli w dużej mierze przyczynić się do powstania Bractwa Młodzieży Prawosławnej. Ówczesny głód wiedzy młodych nie ograniczał się wyłącznie do dziedzin szkolnych i uniwersyteckich, dotyczył także spraw ducha oraz wiary, którą wynosili ze swoich domów. Przekaz rodzinny był najważniejszym czynnikiem wpływającym na kształtowanie postaw religijnych i wiedzy w tym temacie, jednak rodzice i dziadkowie, mimo swojego szczerego oddania Cerkwi, nie zawsze byli w stanie odpowiedzieć na pytania rodzące się w głowach najmłodszego pokolenia. Choć, podobnie jak obecnie, kazania w cerkwiach głoszone były podczas każdej niedzielnej Boskiej Liturgii, to dla wielu młodych i one były niewystarczające. Poświęcona prawosławiu literatura w Polsce była niemalże nie do zdobycia, zaś przepisy państwowe dotyczące nauczania religii (wyłącznie na terenie parafii, nie w szkołach) skonstruowano tak, aby prowadzenie zajęć uczynić w praktyce niemożliwym.

        Wychodząc naprzeciw tym zjawiskom i dostrzegając palącą potrzebę pracy z młodymi ludźmi, część bardziej aktywnych duchownych zainicjowała periodyczne spotkania z młodzieżą. Miały one miejsce, m.in. przy parafii św. Mikołaja w Białymstoku, Hajnówce, Bielsku Podlaskim, Wrocławiu, Drohiczynie czy w Warszawie. Spotkania w stolicy miały dwojaki charakter, przez co zasługują na szczególną uwagę. Już od roku 1969 w budynku Prawosławnego Seminarium Duchownego przy ul. Paryskiej na Saskiej Kępie w każdy czwartek odbywały dyskusje teologiczne, jednak ich tematyka i poziom sprawiały, że skierowane były w głównej mierze do seminarzystów oraz studentów teologii. Wkrótce zapoczątkowano również niedzielne spotkania studentów po Boskiej Liturgii przy soborze św. Marii Magdaleny. Ich prowadzącym był Jan Anchimiuk (późniejszy władyka Jeremiasz), wychowawca w seminarium przy Paryskiej, absolwent szkół teologicznych w Związku Radzieckim i Szwajcarii, wykładowca Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej. Pierwsze spotkania miały miejsce w pomieszczeniach Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, wkrótce jednak przeniesiono je do sali zlokalizowanej przy dolnej cerkwi warszawskiego soboru (będącej obecnie integralną częścią świątyni, w której eksponowane są mozaiki ze zburzonej cerkwi św. Aleksandra Newskiego). Charyzmatyczny Jan Anchimiuk, nazywany przez młodzież po prostu "Doktorem", szybko zyskał posłuch i autorytet wśród młodych ludzi, którzy coraz liczniej przybywali na prowadzone przez niego pogadanki. Niejednokrotnie spotkania odbywały się również w jego prywatnym mieszkaniu przy ulicy Podleśnej, gdzie, poza sprawami wiary i Cerkwi, "Doktor" uczył również kwestii bardziej przyziemnych - prawidłowego parzenia herbaty czy zasad nakrywania do stołu. Organizował także wyprawy do Puszczy Kampinoskiej, a nawet kilkudniowe wyjazdy w góry, połączone z krótkim kursem jazdy na nartach, choć ich kompletów, jak z uśmiechem wspominają uczestnicy tamtych wydarzeń, było dwukrotnie mniej niż chętnych do jazdy. Podczas tych zimowisk młodzież odwiedzała położone w sąsiednich miejscowościach cerkwie, zaś wieczorami z fascynacją chłonęła opowieści "Doktora" lub po prostu wsłuchiwała się w czytane przezeń na głos książki. Istotą tego czasu była możliwość bycia razem, spędzenia czasu w gronie osób dzielących te same wartości, połączonych tą samą wiarą, kulturą, pochodzeniem i tradycją. Postać Doktora była magnesem, która przyciągała rozsianych po stołecznych uniwersytetach, wyrwanych ze swoich domów i tradycyjnego środowiska młodych prawosławnych. Dopiero w obliczu tak zrodzonego poczucia wspólnoty mogła zrodzić się myśl o tym, aby pójść krok dalej, nadać młodemu wówczas jeszcze ruchowi zorganizowany i oficjalny charakter.

        Działalność Jana Anchimiuka w tamtym okresie sprawiła, że spośród uczestników warszawskich spotkań wyłoniła się grupa kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu osób, przejawiających cechy i wyposażonych w umiejętności niezbędne do późniejszej pracy z młodzieżą. Byli wśród nich zarówno studenci, już pracujący młodzi dorośli oraz seminarzyści, kandydaci do objęcia w przyszłości stanu duchownego. Specyfiką grupy spotykającej się przy warszawskim soborze było to, że nie dominowali w niej słuchacze szkół teologicznych, lecz studenci świeccy. Nie oznacza to bynajmniej, że obie warszawskie grupy nie miały ze sobą kontaktów - młodzi teologowie niejednokrotnie prowadzili wykłady w ramach wspomnianych spotkań, zawsze pod czujnym okiem Doktora. Ujęta w taką formę praca z prawosławną młodzieżą w Warszawie przynosiła wciąż i wciąż obfitsze płody, zaś odwilż polityczna, dostrzegalna zwłaszcza w drugiej połowie lat 70., sprzyjała coraz śmielszym myślom o formalizacji ruchu młodzieżowego Cerkwi w Polsce.

        Grzegorz Garbuz wiceprzewodniczący Bractwa Młodzieży Prawosławnej w Polsce

        Fotografie przedstawiające tamte wydarzenia zostały udostępnione dzięki uprzejmości Redakcji "Przeglądu Prawosławnego".

        Działalność i jubileusz

        Gabriela Nowaszewska, szefowa BMP, opowiada nam o teraźniejszości organizacji, czym w ogóle ona jest:

        - Pierwsze, co przychodzi mi na myśl, to określenie "jedna wielka rodzina". BMP w Polsce jest organizacją skupiającą młodzież wyznania prawosławnego. Działa na podstawie ustawy z lipca 1991 r. o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz uchwały Świętego Soboru Biskupów Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Jest jedyną w Polsce tego typu organizacją, w pełni zarządzaną przez młodzież i dla młodzieży.

        Koniec lat 70-tych i początek 80-tych był w Polsce okresem znaczących przemian ekonomicznych i społeczno-politycznych. Wtedy spora grupa prawosławnych studentów w Warszawie, chodząc co niedziela do cerkwi, zaczęła się spotykać, całkiem niezobowiązująco. Pewnego dnia przedstawił im się młody człowiek o imieniu Jan. Jan Anchimiuk. Osobiście nie było mi go dane poznać, jednak jak tylko słyszę to imię i nazwisko, od razu mam przed oczami naszych pierwszych działaczy Bractwa - Eugeniusza Czykwina, Mirosława Matreńczyka, Ałłę Matreńczyk, o. Jarosława Makala i wiele innych osób, którzy opowiadając o początkach Bractwa, niezwykle dużo mówią o postaci Jana Anchimiuka. Doktora Jana Anchimiuka. Późniejszego Władyki Jeremiasza, Ordynariusza Diecezji Wrocławsko - Szczecińskiej. Od Władyki Jeremiasza, nawet kiedy był świecką osobą, biła ogromna mądrość, wiara i miłość do drugiego człowieka. To właśnie tymi cechami przyciągał do siebie ówczesnych studentów, co tydzień organizując spotkania. Wszyscy opowiadają, że gdy zadawali mu pytania, nie odpowiadał od razu, pozwalał czasem na własną interpretację niektórych rzeczy. Jak mówiła pani Ałła "Był bardzo gościnny, kiedy przyjmował nas w swoim mieszkaniu. Często zaściełał obrus ręcznie tkany przez swoją mamę. Uczył nas, jak się parzy właściwie herbatę, robił grzanki z serem. Widzieliśmy, że dużo pracuje, bo np. mówił, że musi sobie przygotować termos kawy, bo czeka go dużo pracy. Dopiero po latach dowiedziałam się, że on w tym czasie razem z grupą przedstawicieli innych kościołów pracował nad przekładem Nowego Testamentu. Bardzo wysoko oceniano jego udział w tych pracach".

        - Ale to jeszcze takie, jak sama mówisz, niezobowiązujące spotkania.

        - Ta warszawska młodzież, po paru latach spotykania się, zapragnęła czegoś więcej. Zorganizowali więc Pierwszą Paschalną Pielgrzymkę Młodzieży Prawosławnej na św. Górę Grabarkę. To był 1980 rok. Po tej właśnie pielgrzymce, działalność Bractwa zaczęła się bardziej formalizować, zwiększać, rozszerzać. Więc możemy powiedzieć, że Bractwo rozpoczęło swoją działalność właśnie w 80 roku ubiegłego stulecia i nieprzerwanie działa po dzień dzisiejszy. Co jest jeszcze ciekawe, Bractwo nie zawsze było "Bractwem". W papierach oczywiście. W sercach tych pierwszych działaczy, jak wspominają, od zawsze było Bractwo, bo to słowo niosło za sobą ogromną myśl braterską, ogromną miłość i przywiązanie. W 1980 roku powstało Koło Teologów Prawosławnych przy Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej. Następnie nazwę tę rozszerzono w 1982 roku, do nazwy Koło Teologów Prawosławnych, Szkół Teologicznych, Świeckich i Młodzieży Laickiej. Chodziło o to, by w ramach tej organizacji móc działać na większą skalę i organizować wiele inicjatyw, łączących właśnie prawosławną młodzież. Jedne z pierwszych wzmianek w dokumentach o nazwie "Bractwo" odszukaliśmy w ustawie z 4 lipca 1991 r. o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

        - Jakie były przełomowe momenty w życiu Bractwa?

        - W 1982 roku nastąpiło pierwsze Walne Zgromadzenie Bractwa, na którym został wybrany oficjalny przewodniczący. Został nim wtedy Eugeniusz Czykwin - polski polityk, dziennikarz, działacz społeczności prawosławnej i mniejszości białoruskiej, poseł na Sejm PRL IX kadencji, Sejm kontraktowy (X kadencji) oraz Sejm Rzeczypospolitej Polskiej I, IV, V, VI, VII i IX kadencji. Od tamtego roku, Walne Zgromadzenie, na którym ustalano kierunki działalności organizacji, zostało jego najwyższą władzą. Po tej ustawie w 1991 roku o stosunku Państwa Polskiego do PAKP, Bractwo otrzymało osobowość prawną. Ona umożliwiła, a na pewno ułatwiła działalność, chociażby dlatego, że nie trzeba było z każdym problemem, z każdą sprawą chodzić, podpinać się pod struktury cerkiewne, czy pod parafialne, czy pod diecezjalne. Ważną datą na pewno było również uchwalenie statutu Bractwa w listopadzie 1991 roku przez X Walne Zgromadzenie BMP, zatwierdzonego w grudniu, przez Święty Sobór Biskupów PAKP. Poprawki do tego statutu zostały wprowadzone w 1997 roku, jak i rok temu, w 2023.

        - Jaką działalność prowadzi Bractwo?

        - Działalność Bractwa ma na celu budzenie i rozwijanie zainteresowań w zakresie wiedzy teologicznej i życia duchowego, podnoszenie poziomu intelektualnego i moralnego w oparciu o naukę Cerkwi Prawosławnej, w duchu jej tradycji, celem kształcenia osobowości i wychowania młodego prawosławnego chrześcijanina, kształtowanie postaw chrześcijańskich swoich członków w życiu codziennym, udzielania wzajemnej pomocy oraz pielęgnowanie więzi między członkami Bractwa, przeciwdziałanie negatywnym zjawiskom społecznym, umożliwianie, nawiązywanie oraz pogłębianie kontaktów z prawosławną młodzieżą innych krajów, tworzenie płaszczyzny do poznawania młodzieży innych wyznań, kultywowanie tradycji i kultury narodów tworzących społeczność wiernych PAKP, kształtowanie postaw godnych członków Cerkwi i właściwych postaw obywatelskich. Tak mówi nasz statut. A mówiąc bardziej potocznym językiem, staramy się pokazać każdemu młodemu człowiekowi piękno naszej wiary i jej głębokie tradycje. Stawiamy na integrację prawosławnej młodzieży w kraju jak i za granicą. Ja bardzo lubię stwierdzenie, że prowadzimy działalność misyjną, poprzez organizowanie naszych corocznych wydarzeń w różnych krańcach naszego kraju. Tylko za mojej kadencji, od grudnia 2011 roku udało nam się (młodzieży z całej Polski) odwiedzić Białystok, Warszawę, Szczecin, Kraków, św. Górę Grabarkę, no a teraz, już niedługo, zawitamy do Siemiatycz. Nasze delegacje były również na Litwie i w Rumunii.

        W ciągu całego roku mamy kilka sztandarowych wydarzeń, które od wielu lat zagościły w naszym kalendarium. Rok zaczynamy od kolędowania - w Warszawie, na Podlasiu, w domach opieki i monasterach. W marcu odbywa się rokrocznie modlitewne spotkanie maturzystów, na przełomie marca/kwietnia, dokładnie w Wielkim Poście, prowadzimy akcję internetową "wy-zwanie wielkopostne", polegające na zamieszczanych przez nas codziennie rano fragmentach Pisma Świętego. Maj, czyli okres paschalny, ten najbardziej radosny, to nasza "Majowa" czyli Paschalna Pielgrzymka Młodzieży Prawosławnej w Polsce, w tym roku bardzo ważna, jubileuszowa, 45. I to właśnie od takiej pielgrzymki to wszystko się zaczęło. W czerwcu prowadzimy najdłuższą (jaka organizowana jest przez komórki Cerkwi Prawosławnej w Polsce) pieszą pielgrzymkę z Białegostoku do Jabłecznej, do Stauropigialnego Monasteru św. Onufrego. Na przełomie okresu wakacyjnego, rozpoczynając od czerwca i kończąc na wrześniu, organizujemy Orthodoxiadę, czyli cykl zawodów sportowych, oraz prowadzimy Akcję Lato - obozy dla dzieci i młodzieży. W sierpniu dodatkowo można nas spotkać na św. Górze Grabarce, to my jesteśmy służbą porządkową w kolorowych koszulkach, pilnując porządku podczas święta. We wrześniu każdego roku odbywa się modlitewne spotkanie maturzystów na św. Górze Grabarce. W październiku, listopadzie i grudniu podsumowujemy roczną działalność organizując Walne Zgromadzenia. Każda z diecezji, każdy zarząd diecezjalny organizuje je w innym terminie, a my ich odwiedzamy w całej Polsce, a na koniec wszyscy spotykamy się na Ogólnopolskim Walnym Zgromadzeniu. W grudniu, w okresie przedświątecznym, organizujemy również Świąteczną Zbiórkę Żywności w Białostockiej Sieci Sklepów PSS Społem.

        - Co czeka nas podczas planowanego jubileuszu?

        - Harmonogram jest dosyć obszerny i ambitny, ale mamy nadzieję, że będzie to dodatkowa motywacja dla naszych uczestników. Paschalna Pielgrzymka "Majowa" rozpoczynała się zazwyczaj w piątek, kończyła w niedzielę. Tym razem wydłużamy ją o jeden dzień, korzystając z długiego weekendu. Majową rozpoczniemy 30 maja, w czwartek, o godz. 17.00, uroczystą wieczernią z poświęceniem wody i postawieniem krzyża pamiątkowego. Piątek spędzimy w Siemiatyczach, świętując i inaugurując roczne obchody 45-lecia Bractwa. Rozpoczniemy molebniem w cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego, następnie przejdziemy na Miejski Amfiteatr, gdzie odbędzie się oficjalna prezentacja albumu pamiątkowego, który wydaliśmy z tej okazji, a następnie koncerty zespołów: Souvenir, Dobryje Grajki, AS, Narva i Harika, a na koniec, Swada i Niczos. Niczos to pseudonim artystyczny naszej bractwowej koleżanki, która we współpracy z DJ Swadą tworzą podlaską muzykę w nowoczesnym wydaniu. Sobota i niedziela niczym nie będą odbiegały w harmonogramie od poprzednich lat - obowiązkowym punktem jest "100 pytań do…", w tym roku dodajemy dodatkowe 45 pytań. Grupy warsztatowe, dyskusyjne. Dzięki siemiatyckiemu ośrodkowi sportu i rekreacji na wielkim ekranie w sobotę wieczorem obejrzymy również film o 100-leciu Autokefalii Cerkwi w Polsce.

        - Czy na majową pielgrzymkę może przyjechać każdy?

        - Tak, oczywiście. W imieniu swoim, jak i całego Zarządu Centralnego Bractwa serdecznie zapraszam na tegoroczne obchody jubileuszowej pielgrzymki, w szczególności jednak na inaugurację jubileuszu Bractwa. Dla mnie to wielka radość móc pokazać całej Polsce, gościom zagranicznym, a na ten moment wiemy, że odwiedzą nas Litwini i Grecy - moje rodzinne miasto, które w ostatnich latach bardzo się rozwinęło, a przestrzeń przy amfiteatrze i zalewie jest naprawdę urokliwa. Mam przeogromną nadzieję, że siemiatyczanie nie zawiodą i chętnie odwiedzą amfiteatr w piątek. Przewidzieliśmy również dmuchane zamki dla dzieci, tych mniejszych i tych większych. Jednak chyba największą atrakcją, będzie zaznajomienie się z naszą historią i prawie półwiecznym dorobkiem. Miasto Siemiatycze jest partnerem wydarzenia, dlatego tym bardziej kieruje serdeczne zaproszenie do mieszkańców.

        ak, fot. arch. BMP