Trzeci Rocznik Ziemi Sarnackiej

Wiosna 2020 jest niepodobna do żadnej dotychczasowej wiosny i na długo pozostanie w pamięci współczesnych z powodu światowej pandemii spowodowanej przez groźny koronawirus Covid-19. Wszystkie plany trzeba było odłożyć na później albo zmienić. Dlatego też zaplanowana w Sarnakach konferencja naukowa i promocja najnowszego numeru „Rocznika Ziemi Sarnackiej” została odwołana. Nie przeszkodziło to jednak w wydaniu (nieco przesuniętym w czasie) tego periodyku – zamiast w marcu ukazał się w maju.

      Pierwszy numer Rocznika liczył 150 stron, drugi ponad 220, a trzeci niemal 330 stron. Zawiera 12 artykułów bogato ilustrowanych fotografiami – łącznie 165 zdjęć i ilustracji – oraz ciekawostki statystyczne i kronikarski wybór zdarzeń w roku 2019. Pod każdym artykułem krótka notka o autorze.

       Najnowszy Rocznik rozpoczyna Joanna Kalaga, specjalistka w zakresie archeologii wczesnego średniowiecza ziem polskich, omawiając zakres i wyniki badań archeologicznych w Nowych Litewnikach (gm. Sarnaki) i pobliskim Walimiu (gm. Kornica) dotyczących osadnictwa na tym terenie w okresie XI-XIII w. Tekst opatrzony ilustracjami. 

     Historia opisana przez Rafała Zubkowicza, dotycząca sporu o nadbużańskie łąki pomiędzy Mielnikiem a Zabużem, rozpoczyna się kilka wieków wstecz. Pierwotną przyczyną sporu była zmiana koryta Bugu, w związku z czym mielnickie łąki znalazły się z drugiej strony rzeki. Wraz z trzecim rozbiorem Polski (1795), gdy Bug stał się granicą między zaborami, wynikł konflikt mielniczan z sąsiadami zza rzeki o prawo użytkowania tych łąk i ciągnął się przez dziesiątki lat na przestrzeni XIX w. W artykule znajdziemy przykłady drastycznych zdarzeń (zajęcie mienia, napady, pobicia), które często miały swój finał w sądach.

       Fakty i mity o moście kolejowym we Fronołowie

      Z Bugiem związane są też dwa inne teksty, dotyczące mostów. Rafał Dmowski przedstawia „Fakty i mity o moście kolejowym we Fronołowie”, ilustrując tekst sporą ilością fotografii, głównie mostu. Jest to rozszerzona wersja referatu wygłoszonego podczas konferencji w Sarnakach w marcu ubiegłego roku. Natomiast „Historia mostu w Kózkach” Tomasza Nasiłowskiego to opowieść o miejscu przeprawy przez Bug w Kózkach od wieku XVI aż po wybudowanie mostu tuż po zakończeniu ostatnich działań wojennych i czasy współczesne. W tekście znajdziemy wiele mapek i fotografii mostu.

       Rocznik zawiera również dwa artykuły, których treść mieszkańcy Sarnak mieli okazję poznać w przeszłości. W 2004 r. podczas obchodów 250. Rocznicy nadania praw miejskich Sarnakom nieżyjący już Janusz Nowosielski przedstawił „Dzieje miasta Sarnaki”. Za zgodą wdowy Cecylii Nowosielskiej tekst ten został wydrukowany w niniejszym opracowaniu. Drugi artykuł został wygłoszony 10 lat temu z okazji 90. Rocznicy wojny polsko-bolszewickiej podczas Biesiady Pieśni Patriotycznych – to  „Walki z bolszewicką nawałą w roku 1920” na naszym terenie autorstwa Tomasza Dobrowolskiego. Są w nim wątki związane z oddziałami POW i o ich potyczkach z Niemcami w 1918 r. oraz o potyczkach Wojska Polskiego z bolszewikami w 1920 r. nad Bugiem i w nadbużnych miejscowościach. Uzupełnieniem jest krótki przegląd miejsc upamiętnienia tych wydarzeń na terenie gminy Sarnaki. 

          Przeszłości samych Sarnak dotyczą wspomnienia Daniela Feierszteina o targu w miasteczku w okresie międzywojennym, tłumaczone z oryginalnego opracowania w języku jidysz na język angielski, a następnie na język polski. Jest to fragment książki „Księga Pamięci Sarnak”, wydanej w Hajfie w Izraelu w 1963 r.

        Historię tworzą ludzie, nie mogło więc zabraknąć opowieści o nich. Agata Wasilewska nakreśliła historię chóru parafialnego w Sarnakach na przestrzeni 140 lat poprzez sylwetki kolejnych organistów – o niektórych wiadomo bardzo niewiele. W przypisach znajdziemy krótkie informacje o proboszczach w tym okresie. W tekście archiwalne fotografie chórzystów. Bożena Szymańska opracowała biografię długoletniej prezes Banku Spółdzielczego w Sarnakach Elżbiety z Zaborowskich Kisielowej, osoby znanej i ważnej dla historii naszej ziemi. Dariusz Kazun natomiast, od lat gromadzący materiały dotyczące Władysława Łukasiuka, opisał tę część jego losów, zanim jeszcze został „Młotem”, a więc lata 1906-1940. W swoim artykule prostuje różne przekłamania i błędy, które można znaleźć w dotychczasowych publikacjach oraz podaje nowe fakty.

     Wpisując się w tematykę ekologiczną nadleśniczy Andrzej Wybranowski przygotował raport o formach ochrony przyrody realizowanych na terenie Nadleśnictwa Sarnaki, skupiając się na obszarze w obrębie gminy Sarnaki. Tekst uzupełnił fotografiami i tabelami.

      Ostatni artykuł stanowi druga część opracowania Łukasza Wawryniuka wyjaśniającego pochodzenie nazw miejscowości w gminie Sarnaki. Część pierwsza ukazała się rok temu w drugim numerze Rocznika.

     Statystyki przedstawione w bieżącym wydaniu dotyczą interwencji Pogotowia Ratunkowego w poszczególnych miejscowościach w ostatnim roku, działalności Ochotniczych Straży Pożarnych na przestrzeni 10 lat oraz wybranych zadań realizowanych przez Nadleśnictwo Sarnaki. A na podsumowanie całości przegląd zdarzeń w roku 2019, dotyczących różnych dziedzin życia społecznego naszej Małej Ojczyzny.

      Ten pobieżny przegląd zawartości „Rocznika Ziemi Sarnackiej” nr 3 pozwala zorientować się w bogatej jego tematyce i myślę, że każdy z pewnością znajdzie coś dla siebie, a wielu czytelników przeczyta wszystko. Dlatego wydawca – Gminna Biblioteka Publiczna w Sarnakach – oraz autorzy zachęcają do zapoznania się z treścią, a następnie do dzielenia się z redakcją swoimi spostrzeżeniami i uwagami. Czekają również na nowych autorów, którzy zechcą współtworzyć następne numery poprzez zamieszczanie w nich własnych opracowań, wspomnień, wyszperanych w różnych źródłach ciekawostek.

      Wydanie zostało sfinansowane z dochodu ze sprzedaży poprzednich numerów oraz dotacji niezawodnego Nadleśnictwa Sarnaki.

       Agata Wasilewska