Siemiatycze - Kościuszko taki sam

W 1921 roku w Siemiatyczach na rynku odsłonięto pomnik Tadeusza Kościuszki. Został zbudowany ze składek emigracji siemiatyckiej w USA i mieszkańców miasta. Zniszczyli go Niemcy w czasie II wojny światowej. Nie wiadomo jednak czy został całkowicie rozbity, czy też wywieziony z miasteczka.

W ostatnim czasie odwiedził naszą redakcję Władimir Lewancewicz mieszkający na Białorusi. Sugeruje, że może być w posiadaniu figury Tadeusza Kościuszki z pomnika, który stał przed wojną w Siemiatyczach. Czy tak właśnie jest?

- W 1994 roku byłem w Rosji niedaleko Kurska, w mieście Rylsk. Kiedy byłem w domu swojego znajomego zauważyłem, że w piwnicy w kącie stoi jakaś figura. Wyglądało na to, że jest stara. Twarz z figury od razu kogoś mi przypominała. Kiedy przyjrzałem się bliżej okazało się, że jest to pomnik Tadeusza Kościuszki lub człowieka do niego bardzo podobnego – mówi Władimir Lewancewicz, mieszkający w Lidzie. - Zwróciłem uwagę na szablę i odznaczenia jakie miał na mundurze. Kupiłem to i przywiozłem do swojego domu. Ten pomnik został znaleziony i wyłowiony z jeziora niedaleko od majątku Boratyńskich w okolicy Rylska. Prawdopodobnie został przywieziony przez Niemców podczas II Wojny Światowej i wrzucony do jeziora. Później dorobiłem podstawę kamienną do figury, bo było widać, że została brutalnie oderwana od wcześniejszego postumentu. Takim to sposobem pomnik jest już u mnie 20 lat. Od razu zacząłem szukać informacji skąd może pochodzić ten pomnik. Jakiś rok temu na stronie internetowej znalazłem informację, że taki sam pomnik Tadeusza Kościuszki znajdował się właśnie w Siemiatyczach przed II Wojną Światową. Jak się okazuje w czasie wojny został barbarzyńsko zdemontowany przez Niemców i dalsza historia siemiatyckiego pomnika i chyba dalsze losy figury są nieznane. Prawdopodobnie został wywieziony z Siemiatycz. Zacząłem porównywać szczegóły ze zdjęć siemiatyckiego Kościuszki z moją figurą i wszystko się zgadzało. Nawet wielkość postaci optycznie pasowała do mojego znaleziska. Figura jest odlana z brązu. Jestem przekonany o tym, że to jest siemiatycki pomnik Tadeusza Kościuszki. Miałem propozycję odkupienia tego pomnika przez pewną instytucję. Jednak odmówiłem w momencie, gdy znalazłem informację, że może on pochodzić z Siemiatycz.

- Widać, że profil i szczegóły w ubraniu pasują do siemiatyckiego pomnika. Widać na moim pomniku, że został on gwałtownie oderwany z postumentu, gdyż lewa stopa Kościuszki była bardzo poważnie uszkodzona – dodaje Lewancewicz. - Trzeba tylko sobie ostatecznie odpowiedzieć, z jakiego materiału był wykonany przedwojenny siemiatycki pomnik Kościuszki oraz w jakim kierunku udały się oddziały wojsk niemieckich po opuszczeniu Siemiatycz. Mój pomnik może też być jednym z odlewów, który powstał w tej samej pracowni co siemiatycki Kościuszko.

Metalowy czy betonowy?

- Z tego co ja wiem, to siemiatycki pomnik był wykonany z betonu przez Franciszka Szyszko - mówi Zygmunt Szyszko, mieszkaniec Siemiatycz, pamiętający czasy przedwojenne. - W czasie wojny został przez Niemców zrzucony na ziemię i rozbity. Tyle mogę powiedzieć na ten temat.

Jaka jest ostatecznie historia siemiatyckiego pomnika Tadeusza Kościuszki, który do 1942 roku stał na siemiatyckim rynku? Może znajdą się jeszcze osoby, które dorzucą jakieś fakty do naszej obecnej wiedzy na ten temat. Czekamy na telefony i maile w tej sprawie.

Marek Malinowski, Kurier Podlaski – Głos Siemiatycz, fot Władimir Lewancewicz